Kozierowski 1935Kozierowski 1935

Stanisław Kozierowski, Szematyzm historyczny ustrojów parafialnych dzisiejszej Archidiecezji Poznańskiej, Poznań 1935, s. 198-200.

[198]

LUBIN, wieś na wschód od Krzywinia, niegdyś Lubin od nazw. Luba, wysoki ostrów (100.7, 97.6, 91.6 m.) między jez. Brodnem z płd. a Wielkiem błotem i bagnem Słubcem u Obry z płn., wcześnie, bo już ok. r. 1070 jako opactwo Benedyktynów wstępuje na widownię dziejową z mnóstwem okolicznych wsi. Sprowadzili z Leodium w Belgii zakonników pewnie Bolesław Śmiały i biskup pozn. Franko a przeważnej części uposażenia dostarczyli Awdańce, głównie komes Michał Skarbek z Góry (może = Czerwonawieś) zmarły ok. r. 1113 i palatyn Skarbimir. Ok. r. 1180 (KDW I. 119) za opata Andrzeja biskup pozn. Arnold konsekrował w kościele ołtarz św. Benedykta i darował przy tym zakonnikom Wyrzekę i Proszewo. Kościół był już r, 1237 pod wezw. N. Marji P. (dziś jest jej Narodzenia), gdy Awdaniec Józef darował kościołowi i klasztorowi Cichowo. Z połowu XIII w. (l. c. I 368) pochodzi spis posiadłości klasztornych, wymieniamy tylko bliższe z okolicy L., więc L. z wszystkimi źrebami, Kuszkowo ze setnikiem i wszystkie wsie do niego na­leżące, t. j. Kuszkowo samo, Mościeszki z jeziorem i Bieźan, dziś Bieżyn, następnie niezn. Warla z wszystkimi źrebiami (między Jerką, Gierłachowem a Zbęchami), Łuszkowo, niezn, Głuchowo, dar Wielisława, niezn. Rzewuch, później z niezn. Motolewicami i Rakowcem pod Cichowem, Wieszkowo ze wszystkimi źrebiami do młyna, niezn. Czyrmino i Zębowo, Popino t.j. Popowo (Pol.), niezn. Kozłowice, Kosowo, niezn. Posepsko, Szczodrochowo, Stężyca, niezn. Stępowo i Sławkowo, Jerka, niezn. Mechyniewo, Gierłachowo, Cichowo, Osowo, Stankowo,. Dalewo, Wyrzeka, Mełpin, Siemowo, Krzywili. W miejsce starego domu B. wzniósł r. 1444 opat Stefan mur. przybytek z kaplicą pod wezw, św. Stanisława o wysokiej wieży, który konsekrował r. 1462 sufragan Mikołaj pod wezw. Narodzenia N. Marji P.; r. 1473 (AC II. 1368) in ecclesia b. Marie monasterii ordinis s. Benedicti. Ok. r. 1501 (AC II. 1559) polecił opat malarzowi [199] Klemensowi, z Poznania wykonać obrazy dla kościoła lubińskiego, był wówczas winien za nie 32 grzywien, po śmierci Klemensa syn jego Benedykt r. 1503 (l. c. II. 1582) starał się o zaległe 10 grzywien, podczas gdy opat twierdził, że już zapłacił 60 grzywien. W pół, XVI w, opat Mikołaj Wyleźyński odnowił i rozszerzył dom B, a w pół. XVII w. op. Antoni Rozdrażewski i przeor Florian Balicki przystawili kaplicę św. Benedykta, r. 1732 odrestaurowano cały kościół. Jest to pierwotnie romańska budowla z kamieni, zachowana u zach. wieży i nawy 6.60 m, szerokiej, do niej przybudowano r. 1462 prezbiterium, 9 m. szerokie, w czasie baroku poprzeczne nawy, 9.20 m, szerokie. W kościele między innymi jest nagrobek świątobliwego O. Bernarda z Wąbrzeźna (zm. r. 1603). Ostatni opat lubiński Beda Ostaszewski zmarł r. 1834, Prusacy, ograbiwszy klasztor z dóbr już r. 1797, zabrali r. 1836 resztę majątku, rozproszyli bibliotekę, ogołocili kościół z szat kościelnych i innych aparatów, rzeźbione szafy z biblioteki i archiwum sprzedali na licytacji i zmarnowali w ten sposób fundację, która 800 lat przetrwała, Z starych opatów wspomnimy Wojciecha Pałukę i Scbiesława Wyskotę z, XIV w., Stanisława Imbiera Nałęcza Kiszewskiego (+ r. 1588-1604). Przebywali w klasztorze świątobliwi zakonnicy jak Grzegorz Pętkowski (+ r. 1658), Bernard Kopciowski z Wąbrzeźna (f r, 1666), Placyd Średzki (+ r. 1697), Jacek Molewski z Wrześni (+ r. 1751), Chryzostom Czerniewski (+ r. 1773), Florian Balicki z Ponieca (+ r. 1773) i inni. Księgi kość, zaczynają się od r. 1600, a parafia jest pod duszpasterstwem Benedyktynów.

Kościół parafialny w Lubiniu pod wezw. Św. Leonarda, dawna fara, romański, kamienny, z granitu ciosanego, z drugiej połowy XII w. zachowany w prezbiterium, składa się z nawy 5.20 m, szerokiej i z kwadratowego chóru 3.80 m. szerokiego i absydy, W późnogotyckiej epoce przybudowano w głównej osi w latach 1549-56 za czasów op. Pawła Trzaski Chojnackiego nawę, szeroką 8.50 m. a starą budowę podwyższono, szczyty są renesansowe. M. Sokołowski (Sprawo kom. do badania hist. sztuki III, 3. 96 i n.) pisze, że to był jeden z najpiękniejszych i najstaranniej wykonanych kościółków tego rodzaju na całej przestrzeni Wielkopolski nieledwie, jeden z pomników, które świadczą o naszych Benedyktynach z romańskiej epoki. Ten czcigodny zabytek zabrali Prusacy, utworzyli r. 1845 osobną parafię protestancką i oddali jej na własność starożytny kościół św. Leonarda, dotychczas go katolicy nie odzyskali. Proboszczem był tu r. 1358 (KDW III. 2066, 1914, 2019) Piotr, r. 1391 Jakub, r. 1399 Maciej. R. 1510 (LBL f. 2, 47) kolatorami probostwa św. Leonarda byli opat lubiński i Stolica Apostolska alternatim. Znajdowało się tu 6 ½ łanów os., ½ ł. op., 3 łany sołectwa, 4 karczmy. Z wszystkich wsi miał proboszcz meszne i stołowe (r. 1580-81 było 15 wsi), z Siemowa fertony dzies. Do uposażenia należał folwark z łąką u granic krzywińskich (== dziś folwark prob. Wyganowo?). Ok. tego czasu wyszedł wyrok w sprawie utrzymania proboszcza w Lubiniu przez opata, miał pobierać 6 bochenków chleba, ćwierć piwa, miał wyręb drzewa na opał i budowle, dziesięcinę w Siemowie po 8 skotów z łanu. O parafii w Nowymdworze ob. niżej. Co się tyczy kościoła i klasztoru, ob. ks. M. Chwaliszewski, Żywot i cuda Bernarda z Wąbrzeźna, 1881, i ks. A. Jezierski, Klasztor benedyktyński w Lubiniu, 1915.

Nazw starych tu wiele, u Lubiniu jezior i osad niezn. Brodno (r. 1298), Kiełśnica r. 1421, u Cichowa Dębicz os. niezn., Bobelnia jezioro Kalinowiec, Przerosi, Przytonek, Świniegłowy, Źórawiec, u Łagowa Łagowiec i Słubiec niezn., Karwiniec jezioro, u Bielejewa Giniące, Karw, Pniewiec jezioro, Rybitwy i Starkowiec os. niezn., Szczałby, Zdrojce, Żylice u Szczodrochowa Ulesie, u Stankowi Lipówki, Lubodroźa, Łapiszewo, Zakęty, u Osowa Byszyna, Kurzec, Motyl, Waelebnica, u Żelazna Gogolino jezioro, Kobele łoża, Zarudzie, u Wieszkowa Grądy, Łosice, Łoziska, u Gierłachowa Bąszcz Brzozowiec, Krery os. niezn., u Jerki Maryszewo os.

niezn. oraz nazwy miejscowe wyżej zapisane osad nieistnie­jących.

sites/default/files/1935_kozierowski_schematyzm_198.jpg

sites/default/files/1935_kozierowski_schematyzm_199.jpg

sites/default/files/1935_kozierowski_schematyzm_200.jpg