KasztanowiecKasztanowiec

Aktualizacja -17-05-18

Kasztanowiec "Benedykt" potrzebuje "pracy", aby nie utracił sił.

(pielęgnacja i wzmocnienia mechaniczne)



1. Informacje ogólne
____Kasztanowiec biały nazwany „Benedyktem” jest najokazalszym w Polsce przedstawicielem swego gatunku. Wiek - ponad 250 lat, obwód - ok. 5, 4 m, wysokość i rozłożystość korony - ok. 25 m, Pomnik Przyrody. Rośnie na terenie Zespołu naszego Opactwa, które jest Pomnikiem Historii i jednym z powodów nadania tego tytułu był także ten Kasztanowiec.

2. Prezentacja drzewa
a) Nowy film o kasztanowcu (2018 r):
____ > Dla tych, którzy nie mają dużo czasu, a chcą chwili odpoczynku z wiosenną zielenią
_______jest propozycja fragmentu filmu, począwszy od ósmej minuty:

_________Kasztanowiec Benedykt przed Kościołem w Opactwie w Lubiniu
____> Dla, mających nieco więcej czasu – cały powyższy film
____> Głównie dla specjalistów - dłuższa wersja filmu:
________ Kasztanowiec Benedykt – prezentacja ze szczegółami dla dendrologów i arborystów
b) Starsza wersja filmu (2017 r.): Ogólna prezentacja drzewa

3. Aktualności
a) Inne materiały na temat pielęgnacji i wzmocnień mechanicznych "Benedykta":

____Informacje szczegółowe
_____Podsumowanie w skrócie
_____Strona na facebook: Kasztanowiec Benedykt

b) Planowana konferencja
____Dzięki życzliwości Polskiego Towarzystwa Dendrologicznego dnia 25-05-2018 r. w Lubiniu ma być Konferencja na temat Kasztanowca Benedykta. 
Planowana konferencja uzyskała nawet Patronat Honorowy Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. W uzasadnieniu Pana Prezesa czytamy: „(...) wydarzenie prezentuje wysoki poziom merytoryczny i ma charakter precedensowy, jestem przekonany, że pozwoli na lepszą wymianę doświadczeń w środowisku naukowym, a tym samy postęp w dziedzinie ochrony pomników przyrody (…)”. Kasztanowiec Benedykt może wkótce ulec zniszczeniu w wyniku np. wichury ale owoce szerokiej wymiany wiedzy i doświadzczeń, gromadzone między innymi na tej stronie pozostaną i mogą służyć w wielu innych przypadkach pomnikowych drzew i to jest największa, trwała wartość tych działań. Tutaj przekierowanie do informacji o konferencji.  
Poniżej Instytucje, które objęły Patronat Honorowy nad konferencją:

                       

4. Szczególne znaczenie „Benedykta”
__Najczęściej mówi się o wielkim znaczeniu ekologicznym, kulturowym, historycznym czy krajobrazowym Pomników Przyrody. Kasztanowiec Benedykt rośnie przed Kościołem i dlatego, w pewnym sensie może być traktowany, jako jego szczególne wyposażenie - ozdobę, której w wypadku zniszczenia nie da się odnowić. Stąd można przyjąć, że jest to rzadki przykład „sakralnej” funkcji Pomnika Przyrody.

5. Krótka historia sprawy
Wsparcie finansowe na zasadnicze prace
____Narodowy i Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, Starostwo Powiatowe i Gmina przeznaczyły środki na wykonanie zasadniczych prac przy zabytkowym drzewostanie na terenie naszego Opactwa, w tym przy kasztanowcu Benedykcie.
Okoliczności wstrzymujące wykonanie prac
____Przed przystąpieniem do realizacji przedsięwzięcia okazało się, że przyjęte rozwiązanie może nie być optymalne ze względów rzeczowych i finansowych. Trzeba wypracować najlepszą koncepcję zabezpieczeń, wykonać projekt i ogłosić przetarg.
Nie należy rozleniwiać sędziwego Benedykta
____W pierwotnej wersji pojawiła się koncepcja, aby zastosować podpory, takie jak przy dębie Bartek. Słynny dąb jest jednak w innej sytuacji. Są głosy specjalistów, że wspomniane rozwiązanie w przypadku witalności Benedykta, może prowadzić ostatecznie do osłabienia wytrzymałości drzewa na skutek zjawiska, tak zwanego „rozleniwienia się”. Polega to w uproszczeniu na tym, że w konarach pozbawionych możliwości ruchu w skutek podparcia ogranicza się naturalny proces umacniania drewna, a w konsekwencji spada wytrzymałość mechaniczna, np. na wyłamanie się konarów. Nie znaczy to, że krytykuje się rozwiązanie zastosowane przy dębie Bartek, które pozwala na pewne ruchy konarom, ale wydaje się, że dla naszego przypadku można zastosować metodę korzystniejszą.
Potrzeba asekuracji kasztanowca na wypadek przeciążenia
__Trzeba unikać rozwiązań, które w dużym stopniu blokują ruchy konarów. Z drugiej strony przez dłuższy czas zakładaliśmy, że nie da się uniknąć jakiejś dodatkowej konstrukcji, która by asekurowała drzewo na wypadek nadmiernych obciążeń. Brano pod uwagę np. maszt „na czterech nogach” ukryty w koronie drzewa - podobnie jak w przypadku najstarszego w Warszawie dębu Mieszko. Rozwiązanie takie dawałoby dużo możliwości do podwieszania konarów na elastycznych wiązaniach. Przy odpowiednim „wystrojeniu” napięcia lin można uniknąć „zwalniania z pracy sędziwego drzewa”, a jednocześnie asekurować je na wypadek „nadmiernego przeciążenia”. Wspomniany maszt mógłby być też wykorzystany, jako nośnik do instalacji odgromowej drzewa.
____Jednocześnie istnieją opinie, aby ograniczyć się do poprzestania na wiązaniach linowych. Wynikają one z optymistycznych wyników próby obciążeniowej wskazujących na wytrzymałość pnia na złamanie i stabilności w gruncie na poziomie ok. 300%. Niezależne badanie tomografem sonicznym wskazuje jednak na znaczne wypróchnienie pnia w badanym miejscu. Wyniki dwóch rodzajów badań, zdaniem specjalistów, budzą wątpliwości. Nie chodzi o zarzut o nierzetelność badań, ale o potrzebę ich uszczegółowienia uwzględniającego specyficzne uwarunkowania rozpatrywanego obiektu, np. przy próbie obciążeniowej należałoby zbadać także inne miejsca, które mogą być bardziej narażone na złamanie niż pień na wysokości ok. 1 m. Mogą być to, np. miejsca, gdzie występuje ubytek po wyłamanym konarze czy sąsiedztwo owocnika grzyba. Wiadomo, że gatunek grzyba występujący na największym konarze zazwyczaj powoduje znaczny rozkład drewna kasztanowca. Trzeba, więc przeprowadzić szczegółowe badania stanu Benedykta.
Bezpieczeństwo przede wszystkim
____Wywiązała się, więc dyskusja: „z dodatkową konstrukcją czy bez niej”? Jest szereg kryteriów do rozstrzygnięcia dylematu. Niewątpliwie najważniejsze jest zapewnienie bezpieczeństwa dla ludzi. W odniesieniu do drzew, które stwarzają zagrożenie, istnieje praktyka arborystyczna - odgradzanie w promieniu 1, 5 razy większym niż wysokość. W wypadku kasztanowca Benedykta nie da się tego fizycznie osiągnąć, gdyż część korony jest nad chodnikiem. Z tego względu przez długi czas wydawało się koniecznym zastosowanie dodatkowych konstrukcji asekuracyjnych dla drzewa.
Wymiana zdań specjalistów z różnych stowarzyszeń szansą dla Benedykta
____Do współpracy zapraszamy wielu najbardziej znanych w Polsce fachowców z dziedziny dendrologii, arborystyki oraz ochrony odgromowej, którzy wypowiadają się na temat sposobu rozwiązania zadania z kasztanowcem. Są to osoby z różnych stowarzyszeń, akcentujące niekiedy inne aspekty rozpatrywanego problemu, dzięki czemu dyskusja może być bardzo twórcza. W ten sposób mamy warunki do szukania najwłaściwszego rozwiązania konkretnego zadania, a jednocześnie możliwość pogłębiania wiedzy przez wiele osób do wykorzystania jej w innych przypadkach. Sprzyja to integracji osób z różnych stowarzyszeń w ramach tej samej dziedziny, jak i z różnych dziedzin.
Wsparcie którego doświadczamy
____Spotykamy się z życzliwością i bezinteresownym wsparciem. FirmaLeicawykonała skan 3D kasztanowca, co daje duże możliwości analizy sprawy także na odległość. FirmaBudikomz Poznania, zajmująca się komputerowym wspomaganiem projektowania, pomaga wykorzystać możliwości wykonanego skanu. Prezesi Federacji Arborystów Polskich, Polskiego Towarzystwa Chirurgów Drzew, Rady Ogrodów Botanicznych i Arboretów w Polsce rozesłali materiały do członków swoich organizacji. Od początku sprawy pomaga nam pan Wiceprezes Międzynarodowego Towarzystwa Uprawy i Ochrony Drzew. Zarząd Polskiego Towarzystwa Dendrologicznego podjął decyzję, aby zorganizować wykład na temat pielęgnacji i wzmocnień mechanicznych „Benedykta”. Pan przewodniczący Polskiego Komitetu Ochrony Odgromowej sporządził opinię na temat ochrony odgromowej drzewa. Do wymiany zdań włączają się też specjaliści niezrzeszeni we wspomnianych organizacjach. Od dawna wspiera nas Koło Ekologiczno – Turystyczne Zespołu Szkół w Krzywiniu. Pojawiają się artykuły w regionalnych czasopismach i na zaprzyjaźnionych stronach internetowych.
____Narodowy i Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej doceniają znaczenie prowadzenia szerszej konsultacji w sprawie "Benedykta", ponieważ ważne jest także dobre wykorzystanie publicznych środków.
Nie znaczy to, że jest powszechny entuzjazm w zaangażowaniu się w sprawę. Istnieje bowiem szereg okoliczności, które ograniczają stopień zainteresowania się kwestią, jak np. brak czasu, gratyfikacji, sceptycyzm, co do skuteczności prowadzenia szerszej konsultacji itd.
Wsparcie, o które prosimy
_____Zapraszamy chętnych według możliwości dowsparcia finansowego, umożliwienie nagłośnienia sprawy np. przez umieszczenie informacji na własnym portalu internetowym, czasopiśmie,udzielenia rad itp.
Jest wsparci finansowe na główne prace, potrzebne są jednak pewne środki na zadania, które trudno zrealizować ze środków publicznych. Są to np. koszty poszukiwania optymalnych koncepcji wzmocnień doraźnych i docelowych kasztanowca Benedykta, przeprowadzenia pewnych badań i prac bieżących przy kasztanowcu. Część kosztów pokrywamy z naszych klasztornych środków, ale to nie wystarcza, co spowalnia realizację przedsięwzięcia.Numer subkonta jest na dole tej strony.

6. Podsumowanie i wnioski z dotychczasowych konsultacji
____Pracujemy nad strategią działania w celu zapewnienia bezpieczeństwa dla ludzi i zachowania drzewa. Przyjęliśmy metodę prowadzenia szerokiej konsultacji, która już pozwoliła nam uniknąć poważnych błędów i strat finansowych i jednocześnie wskazała dość wyraźną strategię działań. Wśród danych wejściowych dla poszukiwania rozwiązań był pogląd o dużym osłabieniu drzewa i niemożliwość wyłączenia z użytku większego obszaru przy „Benedykcie”, dlatego jako możliwe rozwiązanie rozpatrywano np. zastosowanie wzmocnienia drzewa przez dodatkowe konstrukcje, jak np. podpory. Jednak specjaliści w zdecydowanej większości nie popierają takich metod, głównie z powodu ich nieskuteczności. Przy czym - nie należy kwestionować tych rozwiązań w ogóle, ale tylko w rozpatrywanym konkretnym przypadku.
____W zaistniałej sytuacji, zaczęto szukać innych sposobów w celu zapewnienia bezpieczeństwa dla otoczenia i w ten sposób powstał pomysł, aby okresowo wyłączać z ruchu większy obszar przy drzewie. Ponadto w trakcie prowadzonych analiz miały miejsce ubiegłoroczne wichury, które „Benedykt” dzielnie przetrwał, co zmodyfikowało pierwotne założenie o jego słabości. Wichury są najlepszym "badaniem" stanu drzewa. Należy jednak podkreślić, że badania z użyciem specjalistycznych urządzeń są bardzo ważne nawet, jeśli mogą prowadzić do przesadnej oceny złego stanu  drzewa, zwłaszcza ze względu na bezpieczeństwo dla otoczenia. Arborysta wykonał zgrubny ogląd kasztanowca i nie znalazł istotnych uszkodzeń po wietrze. Planowane są badania, które pozwolą ocenić to dokładniej - jeśli wynik będzie pozytywny, nie będzie trzeba szukać jakichś nadzwyczajnych rozwiązań problemu.
____Najprawdopodobniej więc działania przy "Benedykcie" obejmą systematyczne badania, dbanie o jego kondycję, przycinanie korony, założenie dodatkowych wiązań, a na czas silnych wiatrów należy przewidzieć zmiany organizacyjne, aby nie zbliżać się do zagrożonego terenu, np. do Kościoła można wchodzić przez kaplicę Matki Bożej lub dziedziniec Opactwa.
Pozostaje jeszcze szereg spraw, które wymagają uszczegółowienia np.: Przy jakiej sile wiatru należy obszar przy drzewie uznać za zagrożony? Jaki ma być zakres cięć czy ilość i rozmieszczenie wiązań?
____Jest więc szansa znalezienia rozwiązania zgodnie z idealną zasadą: „wilk syty i owca cała”, tzn. bezpiecznie, skutecznie, oszczędnie i estetycznie.Konsultacje nadal będą prowadzone, a zgromadzona wiedza i doświadczenie może pomóc w wielu i nnych przypadkach. Dzięki całościowemu przedstawieniu na naszej stronie może „żyć własnym życiem” i służyć, jako baza wiedzy i doświadczeń dla wielu innych przypadków pomnikowych drzew. Zachęcamy do wszelkiej formy wsparcia, także finansowego na prace przygotowawcze i pomocnicze.

brat Paweł Mruk – z polecenia o. Przeora – zajmujący się sprawą
E-mail: zakrystian@benedyktyni.net


Numer subkonta
(środki wpłacone będą zastrzeżone tylko na cel  pielęgnacji i wzmocnień mechanicznych kasztanowca)
Opactwo Benedyktynów
Mickiewicza 6
64-010 Lubiń
54 1600 1462 1842 0189 1000 0003

Kościół w Lubiniu