KasztanowiecKasztanowiec

Aktualizacja -06-07-18

Kasztanowiec "Benedykt" potrzebuje "pracy", aby nie utracił sił.

(pielęgnacja i wzmocnienia mechaniczne)



1. Informacje ogólne
____Kasztanowiec biały nazwany „Benedyktem” jest najokazalszym w Polsce przedstawicielem swego gatunku. Wiek - ponad 250 lat, obwód - ok. 5, 4 m, wysokość i rozłożystość korony - ok. 25 m, Pomnik Przyrody. Rośnie na terenie Zespołu naszego Opactwa, które jest Pomnikiem Historii i jednym z powodów nadania tego tytułu był także ten Kasztanowiec.

2. Prezentacja drzewa
a) Nowy film o kasztanowcu (2018 r):
____ > Dla tych, którzy nie mają dużo czasu, a chcą chwili odpoczynku z wiosenną zielenią
_______jest propozycja fragmentu filmu, począwszy od ósmej minuty:

_________Kasztanowiec Benedykt przed Kościołem w Opactwie w Lubiniu
____> Dla, mających nieco więcej czasu – cały powyższy film
____> Głównie dla specjalistów - dłuższa wersja filmu:
________ Kasztanowiec Benedykt – prezentacja ze szczegółami dla dendrologów i arborystów
b) Starsza wersja filmu (2017 r.): Ogólna prezentacja drzewa

3. Aktualności

3.1.  Inne materiały na temat pielęgnacji i wzmocnień mechanicznych "Benedykta":
> Informacje szczegółowe
>
Podsumowanie w skrócie
> Strona na facebook: Kasztanowiec Benedykt - pomnik przyrody

3.2.  Konferencja na temat kasztanowca i wynikające z niej nowe wyzwania 

3.2.1. Informacje ogólne o konferencji i wnioski z dyskusji 

Ogólnie
Zgodnie  z planem 25 maja odbyła się w Lubiniu konferencja na temat kasztanowca  Benedykta. Przybyło ok. 60 osób. Rozważano temat pielęgnacji i wzmocnień mechanicznych kasztanowca w kontekście innych drzew pomnikowych. Moderatorem spotkania był Prezes PTD.  Spotkanie odbyło się w życzliwej i rzeczowej atmosferze i z uzyskanych relacji jest  pozytywnie oceniana.
Ocena stanu bezpieczeństwa dla otoczenia
Co do oceny bezpieczeństwa przez zastosowanie wygrodzenia większego terenu, zatrzymano się na stwierdzeniu, że należy to zrobić w możliwie największym zakresie, biorąc pod uwagę inne aspekty sprawy. Wspomniano, że istnieje możliwość czasowego wyłączenia całego terenu w obrębie murów, ale spowoduje to zwiększenie zagrożenia dla życia ludzi z innego powodu, a mianowicie w drodze do  Kościoła wystąpiłaby konieczność przechodzenia przez jezdnię na bardzo niebezpiecznym jej odcinku, co w porównaniu z niebezpieczeństwem ze strony drzewa jest nieporównywalnie większe.
Pasy wiatrochronne z drzew
Wśród propozycji działań są takie, które miały powszechne poparcie. Do najważniejszych z nich należy posadzenie pasów wiatrochronnych z drzew o znacznej wysokości, od strony zachodniej i południowej przy murze. Głównym powodem takich działań jest usunięcie kilku drzew, uszkodzonych wskutek wichur, które stanowiły zaporę dla wiatru. Pomysł wymaga jednak uwzględnienia innych aspektów sprawy, związanych z zabytkowym charakterem obiektu, np. kwestia zasłonięcia zabytkowego muru. Uwzględnić trzeba też aspekt finansowy sprawy. Nie wiadomo więc, jaka będzie przyszłość tego pomysłu.
Podlewanie
Drugą propozycją, która na konferencji zyskała powszechne uznanie jest podlewanie kasztanowca na wypadek nadmiernej suszy. Ma to na celu uniknięcie zjawiska tzw. letniego odpadania konarów, które ma związek z niedoborem wody.
Cięcia w koronie
Sprawa rodzaju, zakresu i etapów cięć nie była jednoznacznie postrzegana, dlatego wymaga dalszych analiz i konsultacji. Do cech wspólnych wypowiedzi należy zaliczyć maksymalne średnice ciętych gałęzi – fi 5 cm. Niektóre okoliczności wykonania cięć ujednoliciły się w czasie wymiany zdań, np. termin cięć (po zawiązaniu owoców, a nie koniecznie po ich dojrzeniu). Pozostały jednak kwestie nadal dyskusyjne, zwłaszcza dopuszczanie do cięć ściśle redukcyjnych, czyli powyżej średnicy 5 cm.
Konferencja na przyszłość?
Na zakończenie wysunięto pomysł, który zyskał pewne poparcie, aby np. za 2 lata zorganizować analogiczne spotkanie w celu refleksji nad podjętymi działaniami i ich efektami w nawiązaniu do szerszego kontekstu postępowania z pomnikowymi drzewami. 

3.2.2. Inne materiały na temat konferencji

a) Szczegółowe sprawozdanie z konferencji -06-06-18
bZdjęcia z konferencji
c) Posty na stronie Facebook: Kasztanowiec Benedykt - pomnik przyrody
d) Film z telewizji w Lesznie (obejmuje pierwszy punkt programu konferencji)
e) Instytucje, które objęły Patronat Honorowy nad konferencją:

                       

3.2.3. Główne wyzwania wynikające z konferencji
Nasadzenia wiatrochronne - złożona sprawa
Należy przyznać, że poważnym wyzwaniem jest propozycja wykonania nasadzeń dużych drzew, jako ochrony przed wichurą z kierunku południowego.  Sprawa ma kilka wymiarów. W aspekcie formalno-prawnym należy uzyskać zgodę UMiG w Krzywiniu i Starostwa Powiatowego, na których terenie miałyby być posadzone drzewa, a także zgodę Konserwatora Zabytków i Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, jako głównej Instytucji finansującej prace przy zabytkowym drzewostanie w Lubiniu.
Żeby wspomniane Podmioty mogły się wypowiedzieć w sprawie, należy przedstawić dane, dlatego trzeba poznać wszystkie istotne wymiary sprawy. Np. w aspekcie dendrologicznym – jakie gatunki drzew, ich wielkość, wymagania siedliska? W aspekcie technicznym - np. jak i jakim kosztem można poradzić sobie z pozostałymi korzeniami po starych usuniętych drzewach, jakie są możliwości zastosowania odciągów? W aspekcie budowlanym – jak  posadzić drzewa, aby nie stanowiły zagrożenia dla zabytkowego muru? Trzeba też uwzględnić wymiar krajobrazowy nasadzeń.
Zapraszamy wszystkich do dzielenia się refleksjami.

3.3. Montaż wiązań stalowych ze śrubami rzymskimi w celu asekuracji starych wiązań stalowych

Dnia 15.06.18, w celu asekuracji starych wiązań stalowych zostały założone nieco powyżej nich nowe wiązania stalowe z rzymskimi śrubami. Rzymskie śruby mają za zadanie umożliwienie wykonywania płynnej regulacji naciągu wiązań, w taki sposób, aby nie wprowadzać w nich naprężeń, a tylko usunąć luz. W ten sposób unikamy „zaskakiwania” kasztanowca nowym układemobciążeń, do którego może nie być przygotowany. W celu wyłonienia wykonawcy skierowaliśmy zapytania ofertowe do czterech potencjalnych firm, które mają doświadczenie w tej dość wyjątkowej dziedzinie, gdy chodzi o montaż wiązań ze śrubami rzymskimi. Przeważyła oferta pana Marka Kubackiego, do niedawna wieloletniego prezesa Polskiego Towarzystwa Chirurgów Drzew. Prace kosztowały nieco ponad 4000 zł i były finansowane z Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Poznaniu. Informacje i zdjęcia

3.5. Ekspertyza dendrologiczna -  rozpoczęły się badania kasztanowca

Dnia 22 czerwca rozpoczęły się badania kasztanowca Benedykta w ramach przygotowywanej ekspertyzy dendrologicznej. Skierowaliśmy zapytania ofertowe do pięciu firm; otrzymaliśmy dwie oferty, z których przeważyła cenowo, złożona przez firmę  "Sosenka". Planowany koszt, to nieco ponad 17 tysięcy złotych. Czy nie za drogo? Jaki jest zakres ekspertyzy? W ramach zadania jest wykonanie testu obciążeniowego (elasto-inclino). Wspomniana firma od niedawna dysponuje urządzeniem do takich badań, ale oczywiście sami się nie skłaniali i my też, aby testować umiejętności i sprzęt na tak wyjątkowym drzewie, chyba, że formalnie zajmie się tym ktoś bardzo doświadczony i tak się złożyło, że znany profesor Ferenc Divos z Węgier zgodził się na to, co było podstawą, żeby skierować zapytanie ofertowe do "Sosenki". Należy wspomnieć, że profesor pracuje na uczelni oraz w firmie Fakopp, gdzie jest kierownikiem całego projektu, dotyczącego urządzeń do oceny stanu drzew. Firma ma dystybutorów prawie na wszystkich kontynentach, między innymi w USA i Japoni. Pan profesor przybył  - jak zazwyczaj - ze swoją Żoną. Część badań jest więc wykonana, w tym test obciążeniowy. Po badaniach przeprowadziliśmy z Profesorem konsultacje w formie wywiadu:  Kasztanowiec Benedykt - Pielęgnacja i wzmocnienia mechaniczne - konsultacje z prof. Ferenc Divos - 24-06-18
Zdjęcia z badań

4. Szczególne znaczenie „Benedykta”
__Najczęściej mówi się o wielkim znaczeniu ekologicznym, kulturowym, historycznym czy krajobrazowym Pomników Przyrody. Kasztanowiec Benedykt rośnie przed Kościołem i dlatego, w pewnym sensie może być traktowany, jako jego szczególne wyposażenie - ozdobę, której w wypadku zniszczenia nie da się odnowić. Stąd można przyjąć, że jest to rzadki przykład „sakralnej” funkcji Pomnika Przyrody.

5. Krótka historia sprawy
Wsparcie finansowe na zasadnicze prace
____Narodowy i Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, Starostwo Powiatowe i Gmina przeznaczyły środki na wykonanie zasadniczych prac przy zabytkowym drzewostanie na terenie naszego Opactwa, w tym przy kasztanowcu Benedykcie.
Okoliczności wstrzymujące wykonanie prac
____Przed przystąpieniem do realizacji przedsięwzięcia okazało się, że przyjęte rozwiązanie może nie być optymalne ze względów rzeczowych i finansowych. Trzeba wypracować najlepszą koncepcję zabezpieczeń, wykonać projekt i ogłosić przetarg.
Nie należy rozleniwiać sędziwego Benedykta
____W pierwotnej wersji pojawiła się koncepcja, aby zastosować podpory, takie jak przy dębie Bartek. Słynny dąb jest jednak w innej sytuacji. Są głosy specjalistów, że wspomniane rozwiązanie w przypadku witalności Benedykta, może prowadzić ostatecznie do osłabienia wytrzymałości drzewa na skutek zjawiska, tak zwanego „rozleniwienia się”. Polega to w uproszczeniu na tym, że w konarach pozbawionych możliwości ruchu w skutek podparcia ogranicza się naturalny proces umacniania drewna, a w konsekwencji spada wytrzymałość mechaniczna, np. na wyłamanie się konarów. Nie znaczy to, że krytykuje się rozwiązanie zastosowane przy dębie Bartek, które pozwala na pewne ruchy konarom, ale wydaje się, że dla naszego przypadku można zastosować metodę korzystniejszą.
Potrzeba asekuracji kasztanowca na wypadek przeciążenia
__Trzeba unikać rozwiązań, które w dużym stopniu blokują ruchy konarów. Z drugiej strony przez dłuższy czas zakładaliśmy, że nie da się uniknąć jakiejś dodatkowej konstrukcji, która by asekurowała drzewo na wypadek nadmiernych obciążeń. Brano pod uwagę np. maszt „na czterech nogach” ukryty w koronie drzewa - podobnie jak w przypadku najstarszego w Warszawie dębu Mieszko. Rozwiązanie takie dawałoby dużo możliwości do podwieszania konarów na elastycznych wiązaniach. Przy odpowiednim „wystrojeniu” napięcia lin można uniknąć „zwalniania z pracy sędziwego drzewa”, a jednocześnie asekurować je na wypadek „nadmiernego przeciążenia”. Wspomniany maszt mógłby być też wykorzystany, jako nośnik do instalacji odgromowej drzewa.
____Jednocześnie istnieją opinie, aby ograniczyć się do poprzestania na wiązaniach linowych. Wynikają one z optymistycznych wyników próby obciążeniowej wskazujących na wytrzymałość pnia na złamanie i stabilności w gruncie na poziomie ok. 300%. Niezależne badanie tomografem sonicznym wskazuje jednak na znaczne wypróchnienie pnia w badanym miejscu. Wyniki dwóch rodzajów badań, zdaniem specjalistów, budzą wątpliwości. Nie chodzi o zarzut o nierzetelność badań, ale o potrzebę ich uszczegółowienia uwzględniającego specyficzne uwarunkowania rozpatrywanego obiektu, np. przy próbie obciążeniowej należałoby zbadać także inne miejsca, które mogą być bardziej narażone na złamanie niż pień na wysokości ok. 1 m. Mogą być to, np. miejsca, gdzie występuje ubytek po wyłamanym konarze czy sąsiedztwo owocnika grzyba. Wiadomo, że gatunek grzyba występujący na największym konarze zazwyczaj powoduje znaczny rozkład drewna kasztanowca. Trzeba, więc przeprowadzić szczegółowe badania stanu Benedykta.
Bezpieczeństwo przede wszystkim
____Wywiązała się, więc dyskusja: „z dodatkową konstrukcją czy bez niej”? Jest szereg kryteriów do rozstrzygnięcia dylematu. Niewątpliwie najważniejsze jest zapewnienie bezpieczeństwa dla ludzi. W odniesieniu do drzew, które stwarzają zagrożenie, istnieje praktyka arborystyczna - odgradzanie w promieniu 1, 5 razy większym niż wysokość. W wypadku kasztanowca Benedykta nie da się tego fizycznie osiągnąć, gdyż część korony jest nad chodnikiem. Z tego względu przez długi czas wydawało się koniecznym zastosowanie dodatkowych konstrukcji asekuracyjnych dla drzewa.
Wymiana zdań specjalistów z różnych stowarzyszeń szansą dla Benedykta
____Do współpracy zapraszamy wielu najbardziej znanych w Polsce fachowców z dziedziny dendrologii, arborystyki oraz ochrony odgromowej, którzy wypowiadają się na temat sposobu rozwiązania zadania z kasztanowcem. Są to osoby z różnych stowarzyszeń, akcentujące niekiedy inne aspekty rozpatrywanego problemu, dzięki czemu dyskusja może być bardzo twórcza. W ten sposób mamy warunki do szukania najwłaściwszego rozwiązania konkretnego zadania, a jednocześnie możliwość pogłębiania wiedzy przez wiele osób do wykorzystania jej w innych przypadkach. Sprzyja to integracji osób z różnych stowarzyszeń w ramach tej samej dziedziny, jak i z różnych dziedzin.
Wsparcie którego doświadczamy
____Spotykamy się z życzliwością i bezinteresownym wsparciem. FirmaLeicawykonała skan 3D kasztanowca, co daje duże możliwości analizy sprawy także na odległość. FirmaBudikomz Poznania, zajmująca się komputerowym wspomaganiem projektowania, pomaga wykorzystać możliwości wykonanego skanu. Prezesi Federacji Arborystów Polskich, Polskiego Towarzystwa Chirurgów Drzew, Rady Ogrodów Botanicznych i Arboretów w Polsce rozesłali materiały do członków swoich organizacji. Od początku sprawy pomaga nam pan Wiceprezes Międzynarodowego Towarzystwa Uprawy i Ochrony Drzew. Zarząd Polskiego Towarzystwa Dendrologicznego podjął decyzję, aby zorganizować wykład na temat pielęgnacji i wzmocnień mechanicznych „Benedykta”. Pan przewodniczący Polskiego Komitetu Ochrony Odgromowej sporządził opinię na temat ochrony odgromowej drzewa. Do wymiany zdań włączają się też specjaliści niezrzeszeni we wspomnianych organizacjach. Od dawna wspiera nas Koło Ekologiczno – Turystyczne Zespołu Szkół w Krzywiniu. Pojawiają się artykuły w regionalnych czasopismach i na zaprzyjaźnionych stronach internetowych.
____Narodowy i Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej doceniają znaczenie prowadzenia szerszej konsultacji w sprawie "Benedykta", ponieważ ważne jest także dobre wykorzystanie publicznych środków.
Nie znaczy to, że jest powszechny entuzjazm w zaangażowaniu się w sprawę. Istnieje bowiem szereg okoliczności, które ograniczają stopień zainteresowania się kwestią, jak np. brak czasu, gratyfikacji, sceptycyzm, co do skuteczności prowadzenia szerszej konsultacji itd.
Wsparcie, o które prosimy
_____Zapraszamy chętnych według możliwości dowsparcia finansowego, umożliwienie nagłośnienia sprawy np. przez umieszczenie informacji na własnym portalu internetowym, czasopiśmie,udzielenia rad itp.
Jest wsparci finansowe na główne prace, potrzebne są jednak pewne środki na zadania, które trudno zrealizować ze środków publicznych. Są to np. koszty poszukiwania optymalnych koncepcji wzmocnień doraźnych i docelowych kasztanowca Benedykta, przeprowadzenia pewnych badań i prac bieżących przy kasztanowcu. Część kosztów pokrywamy z naszych klasztornych środków, ale to nie wystarcza, co spowalnia realizację przedsięwzięcia.Numer subkonta jest na dole tej strony.

6. Podsumowanie i wnioski z dotychczasowych konsultacji z przed konferencji
____Pracujemy nad strategią działania w celu zapewnienia bezpieczeństwa dla ludzi i zachowania drzewa. Przyjęliśmy metodę prowadzenia szerokiej konsultacji, która już pozwoliła nam uniknąć poważnych błędów i strat finansowych i jednocześnie wskazała dość wyraźną strategię działań. Wśród danych wejściowych dla poszukiwania rozwiązań był pogląd o dużym osłabieniu drzewa i niemożliwość wyłączenia z użytku większego obszaru przy „Benedykcie”, dlatego jako możliwe rozwiązanie rozpatrywano np. zastosowanie wzmocnienia drzewa przez dodatkowe konstrukcje, jak np. podpory. Jednak specjaliści w zdecydowanej większości nie popierają takich metod, głównie z powodu ich nieskuteczności. Przy czym - nie należy kwestionować tych rozwiązań w ogóle, ale tylko w rozpatrywanym konkretnym przypadku.
____W zaistniałej sytuacji, zaczęto szukać innych sposobów w celu zapewnienia bezpieczeństwa dla otoczenia i w ten sposób powstał pomysł, aby okresowo wyłączać z ruchu większy obszar przy drzewie. Ponadto w trakcie prowadzonych analiz miały miejsce ubiegłoroczne wichury, które „Benedykt” dzielnie przetrwał, co zmodyfikowało pierwotne założenie o jego słabości. Wichury są najlepszym "badaniem" stanu drzewa. Należy jednak podkreślić, że badania z użyciem specjalistycznych urządzeń są bardzo ważne nawet, jeśli mogą prowadzić do przesadnej oceny złego stanu  drzewa, zwłaszcza ze względu na bezpieczeństwo dla otoczenia. Arborysta wykonał zgrubny ogląd kasztanowca i nie znalazł istotnych uszkodzeń po wietrze. Planowane są badania, które pozwolą ocenić to dokładniej - jeśli wynik będzie pozytywny, nie będzie trzeba szukać jakichś nadzwyczajnych rozwiązań problemu.
____Najprawdopodobniej więc działania przy "Benedykcie" obejmą systematyczne badania, dbanie o jego kondycję, przycinanie korony, założenie dodatkowych wiązań, a na czas silnych wiatrów należy przewidzieć zmiany organizacyjne, aby nie zbliżać się do zagrożonego terenu, np. do Kościoła można wchodzić przez kaplicę Matki Bożej lub dziedziniec Opactwa.
Pozostaje jeszcze szereg spraw, które wymagają uszczegółowienia np.: Przy jakiej sile wiatru należy obszar przy drzewie uznać za zagrożony? Jaki ma być zakres cięć czy ilość i rozmieszczenie wiązań?
____Jest więc szansa znalezienia rozwiązania zgodnie z idealną zasadą: „wilk syty i owca cała”, tzn. bezpiecznie, skutecznie, oszczędnie i estetycznie.Konsultacje nadal będą prowadzone, a zgromadzona wiedza i doświadczenie może pomóc w wielu i nnych przypadkach. Dzięki całościowemu przedstawieniu na naszej stronie może „żyć własnym życiem” i służyć, jako baza wiedzy i doświadczeń dla wielu innych przypadków pomnikowych drzew. Zachęcamy do wszelkiej formy wsparcia, także finansowego na prace przygotowawcze i pomocnicze.

7. Podsumowanie po konferencji (25.05.18) - proszę zapoznać się z punktem 3.2.

brat Paweł Mruk – z polecenia o. Przeora – zajmujący się sprawą
E-mail: zakrystian@benedyktyni.net


Numer subkonta
(środki wpłacone będą zastrzeżone tylko na cel  pielęgnacji i wzmocnień mechanicznych kasztanowca)
Opactwo Benedyktynów
Mickiewicza 6
64-010 Lubiń
54 1600 1462 1842 0189 1000 0003

Kościół w Lubiniu